Satürn’ün güney kutbunda ongen dalga: Hubble arşivi yeni yapının izini gösterdi

Satürn’ün kuzey kutbundaki uzun ömürlü altıgenin ardından, güney kutbu çevresinde on kenarlı bir atmosfer dalgası belirlendi. NASA ve ESA/Hubble’ın 2 Eylül’de duyurduğu araştırma, Hubble Uzay Teleskobu ile yeryüzündeki gözlemcilerin görüntülerini bir araya getiriyor. Bulgular Science Advances dergisinde yayımlandı.

Görüntülerin tarihi, duyurunun tarihinden daha eski. Hubble arşivindeki kayıtlar yapının izlerini 2023’e kadar götürüyor. NASA’nın açıklamasına göre Agustín Sánchez-Lavega, Trevor Barry ve Jean-Paul Oger, yeryüzünden çekilen 2024 görüntülerinde dalgalı bandı fark etti; 2025 gözlemleri şekli daha belirgin hale getirdi. Satürn’ün değişen mevsimleri, güney kutbunun Dünya’dan görülmesini kolaylaştırdı.

Bask Ülkesi Üniversitesinin 3 Eylül tarihli açıklaması, hareketin iki farklı ölçeğini ayırıyor. Dalganın bulunduğu jet akımında rüzgârların en yüksek hızı yaklaşık saatte 400 kilometre. Ongen yapının bir bütün olarak, gezegenin dönüşüne göre ilerlemesi ise yaklaşık saatte 10 kilometre. Bu iki sayı aynı hareketi ölçmüyor.

Üniversitenin aktardığı ölçümlerde köşeler ayrıca yaklaşık 32 günlük bir salınım gösteriyor. Araştırmacılar bu davranışın kuzeydeki altıgende görülmediğini belirtiyor. Bazı köşelerin diğerlerinden daha silik olması, güneydeki yapının hâlâ gelişiyor ve kuzeydeki kadar kararlı olmayabileceğini düşündürüyor; bu, kalıcılığının kanıtlandığı anlamına gelmiyor.

Çalışmada Hubble’ın farklı dalga boylarındaki görüntüleri üst atmosferin katmanlarını incelemek için kullanıldı. ESO’nun Çok Büyük Teleskobu ile yapılan kızılötesi gözlemler de bölgenin sıcaklık yapısı ve rüzgârların yükseklikle değişimi hakkında bilgi sağladı. Buna rağmen dalganın atmosferin ne kadar derinine uzandığı henüz açıklığa kavuşmuş değil.

Araştırma ekibi, basitleştirilmiş atmosfer modellerinde bu tür bir dalganın farklı yollarla oluşabildiğini gösteren ilk simülasyonlar yaptı. Bu sonuçlar gerçek yapının hangi mekanizmayla oluştuğunu tek başına belirlemiyor. Ongenin kalıcılaşıp kalıcılaşmadığını ve kuzeydeki altıgenle ilişkisini araştırmak için yeni Hubble ve James Webb gözlemleri ile daha gelişmiş modellere ihtiyaç duyuluyor.