Avrupa kamu alımlarında yeni eşik: Türk sanayisi neye hazırlanmalı?

Ne önerildi, ne henüz kesinleşmedi?

Reuters ve The Guardian’ın 9 Eylül tarihli haberlerine göre Komisyon, üç ayrı kamu alımı yönergesinin yerine üye ülkelerde doğrudan uygulanacak tek bir düzenleme getirmeyi öneriyor. Amaç, kuralları sadeleştirmek; ihaleleri yalnız en düşük fiyatla değil, fiyat–kalite dengesiyle değerlendirmek; kritik altyapı, siber güvenlik, tedarik bağımlılığı ve yabancı müdahale risklerini karar sürecine katmak.

Öneride kalite ölçütlerinin genel sözleşmelerde toplam değerlendirmenin en az yüzde 30’unu, emek yoğun sözleşmelerde en az yüzde 50’sini oluşturması veya farklı tercih yapan idarenin bunu gerekçelendirmesi öngörülüyor. Avrupa içinde üretilen mal ve hizmetlerin tercih edilmesine daha açık bir hukuki alan tanınırken, bütün alımlar için bağlayıcı ve tek tip “Avrupa’da üretilmiştir” kotası getirilmiyor.

AB kamu alımları yaklaşık 2,6 trilyon avro ve birlik ekonomisinin yüzde 15’i büyüklüğünde tahmin ediliyor. Bu tutar tek bir yılda yabancı şirketlere açık bütün ihale hacmi değildir; kamu kurumlarının toplam alım gücünü anlatan tahmindir.

Taslak Avrupa Parlamentosu ile üye ülke hükümetlerinin onayından geçmeden yürürlüğe girmeyecek ve süreçte değişebilir. Bu nedenle yüzde 30 ve yüzde 50 ağırlıkları bugünden bütün ihalelerde uygulanıyormuş gibi okunamaz.

“Avrupa malı” Türk malını otomatik olarak dışlar mı?

Kısa cevap: Nihai metin ve ilgili anlaşma kapsamı görülmeden böyle bir hüküm verilemez. AB’nin üçüncü ülkelere yönelik kamu alımı erişimi; ürünün menşei, teklif veren şirketin hukuki yapısı, ihale türü, sektör, eşik değer ve karşılıklı anlaşmalar gibi birden fazla kurala bağlıdır.

Türkiye ile AB arasındaki Gümrük Birliği sanayi mallarında güçlü bir ekonomik bütünleşme yarattı. Fakat serbest dolaşım ile kamu ihalesinde bütün sağlayıcılara koşulsuz ve aynı muamelenin garanti edilmesi aynı hukuk alanı değildir. Komisyon önerisinin Türk tedarikçiye etkisi bu nedenle “Gümrük Birliği var, sorun olmaz” veya “AB üyesi değiliz, bütün ihaleler kapanır” cümlelerinden biriyle açıklanamaz.

Türkiye ve AB’nin Şubat 2026’da Gümrük Birliği’nin işleyişini ve modernizasyonunu ilerletme iradesi açıklaması, kamu alımlarının da ticaret diplomasisinde daha görünür bir başlık olabileceğini gösteriyor. Ancak niyet beyanı sonuçlanmış bir anlaşma değildir.

Hangi sektörler daha yakından izlemeli?

Kamu alımlarında hastane ekipmanı, toplu taşıma, demiryolu, enerji altyapısı, dijital sistem, güvenlik ekipmanı, inşaat ve bakım hizmetleri büyük ölçekli alanlardır. Türk şirketleri bu pazarlarda yalnız doğrudan yüklenici olarak değil; AB merkezli ana yüklenicilerin tedarikçisi, ortak girişim ortağı veya bileşen üreticisi olarak da yer alabiliyor.

Kalite, düşük karbonlu üretim, siber güvenlik, yerel tedarik ve iş gücü ölçütlerinin ağırlığı arttığında yalnız teklif fiyatı yetmez. Ürünün karbon ayak izi, bakım ömrü, yazılım güvenliği, veri barındırma düzeni, yedek parça sürekliliği ve çalışan standardı daha ayrıntılı kanıt isteyebilir.

Bu değişim yüksek standartlı ve yakın teslimat yapabilen Türk üreticisi için fırsat da oluşturabilir. Avrupa’ya coğrafi yakınlık, Gümrük Birliği deneyimi ve güçlü ara malı üretimi bazı zincirlerde avantajdır. Fakat avantaj kendiliğinden ihale puanına dönüşmez; menşe ve Avrupa içeriği tanımı, sertifika kabulü ve karşılıklılık hükmü belirleyici olur.

KOBİ için görünmeyen maliyet

Büyük şirket, sertifika, hukuk ve ihale takibi için ayrı ekip kurabilir. Küçük ve orta ölçekli üretici için aynı yük satıştan önce yüksek sabit maliyet demektir. Kalite ölçütünün artması yalnız daha iyi ürün istemez; ölçüm, belge, veri ve denetim zinciri de ister.

Türkiye açısından en büyük risk, ihracatçının düzenlemeyi ihale yayımlandığında öğrenmesidir. Kamu ve meslek kuruluşları; sektör, ülke ve ihale türüne göre menşe, siber güvenlik, çevre, emek ve ortaklık şartlarını ortak bir dijital rehberde toplarsa uyum maliyeti azalır. Destek yalnız danışmanlık faturası ödemekle sınırlı kalmamalı; firmanın gerçek bir ihaleye hazırlanması, teklif vermesi ve neden kazanıp kaybettiğinin izlenmesi gerekir.

Türkiye’nin dört politika seçeneği

Birincisi, ticaret diplomasisi. Nihai düzenlemenin Türkiye’nin mevcut ekonomik bütünleşmesini nasıl ele alacağı erken aşamada açıklığa kavuşturulmalı. Kamu alımına erişim, Gümrük Birliği modernizasyonunda ölçülebilir ve karşılıklı bir başlık olarak ele alınabilir.

İkincisi, standart altyapısı. Test laboratuvarı, akreditasyon, karbon ölçümü, siber güvenlik ve ürün yaşam döngüsü belgelendirmesi KOBİ’nin tek başına taşıyamayacağı maliyetlerdir. Ortak altyapı ve doğrulanabilir veri hizmetleri ölçek avantajı sağlar.

Üçüncüsü, Avrupa’da üretim ve ortaklık modelleri. Her şirket için fabrika taşımak doğru seçenek değildir. Ancak ortak girişim, yerel montaj, bakım ağı veya AB içindeki tamamlayıcı üreticiyle konsorsiyum; nihai menşe şartına göre bazı ihalelerde uygulanabilir olabilir. Karar, teşvik söylemiyle değil toplam maliyet ve sözleşme riskiyle verilmelidir.

Dördüncüsü, Türkiye’nin kendi alım politikasını iyileştirmek. Avrupa’nın yaklaşımı kopyalanmadan, kamu alımlarında en düşük ilk fiyat yerine yaşam döngüsü maliyeti, yerlilikte gerçek katma değer, enerji verimliliği, bakım ve teknoloji transferi ölçülmelidir. Yerli tercih, rekabeti ve kaliteyi ortadan kaldıran kapalı bir alan değil; üretim kapasitesini şeffaf sonuçlarla büyüten araç olmalıdır.

Kaynaklar

• Reuters — AB kamu alımı önerisinin sadeleştirme, kalite ve “Avrupa malı” ölçütleri, 9 Eylül 2026 ↗
• The Guardian — Komisyon önerisi, 2,6 trilyon avroluk pazar ve yasama süreci, 9 Eylül 2026 ↗
• Reuters — Türkiye ile AB’nin Gümrük Birliği’ni güncelleme iradesi, 6 Şubat 2026 ↗
• Avrupa Komisyonu — AB–Türkiye ticaret ilişkileri ↗
• Dünya Ticaret Örgütü — Kamu Alımları Anlaşması’na genel bakış ↗